Gazeta Prawna: „Akta IPN dostępne tylko za rekomendacją"

Trybunał Konstytucyjny orzekł wczoraj, że wymóg rekomendacji jako warunku dostępu do akt IPN dla osób prowadzących badania naukowe i dziennikarzy jest konstytucyjny.

Rzecznik praw obywatelskich złożył wniosek do 3TK kwestionujący obowiązek przedstawienia rekomendacji przez osobę, która prowadzi badania naukowe na podstawie akt IPN. Uznał też za niekonstytucyjny wymóg posiadania przez dziennikarza, który chce skorzystać z akt IPN, upoważnienia redakcji lub wydawcy. Zakwestionowana przez rzecznika nowelizacja ustawy o IPN miała poprawić przepisy uznane w orzeczeniu z 11 maja 2007 r. przez TK za niekonstytucyjne.

Zdaniem Adama Bodnara, sekretarza Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, gdyby uchylono zaskarżony przepis, nastąpiłoby pełne otwarcie akt IPN.

- Każda osoba powołująca się na fakt prowadzenia badań naukowych lub prowadzenia działalności dziennikarskiej uzyskałaby do nich wgląd. Fundacja uznaje to za niedopuszczalne - twierdził podczas rozprawy Adam Bodnar.

- Dziennikarze nie powinni być szczególnie uprzywilejowaną grupą - twierdził z kolei przedstawiciel Sejmu poseł Witold Patii, powołując się na wcześniejszy wyrok TK.

- Rekomendacja redakcji jest elementem kontroli osób tworzących artykuł prasowy. Jest potrzebna do ochrony dóbr osobistych - przekonywał podczas rozprawy poseł.

Zdaniem przedstawiciela prokuratora generalnego Andrzeja Niewielskiego zaskarżone przepisy są konstytucyjne, gdyż pojęcie pracownik naukowy jest jasne. Zaznaczył, że ustawa o jednostkach badawczo-rozwojowych zalicza do nich, oprócz profesorów, adiunktów i docentów, także bibliotekarzy dyplomowanych i pracowników dokumentacji naukowej. Ta definicja nie pokrywa się jednak z pojęciem pracownik naukowy określonym w ustawie o szkolnictwie wyższym, co nie przeszkadza w zrozumieniu zaskarżonego przepisu ustawy.

Z tym twierdzeniem zgodził się Trybunał.

Trybunał uznał, że w archiwach IPN są dane wrażliwe, które często były rezultatem popełnienia przestępstwa przez służbę bezpieczeństwa. Ujawnienie takich informacji może naruszać prawo jednostki do dobrego imienia, godności, ochrony życia prywatnego. Dlatego nie powinny być one dostępne  szerokiej publiczności. Badanie akt IPN może naruszać wartości równie cenne czy wręcz cenniejsze niż konstytucyjne prawo do wolności prowadzenia badań naukowych czy wolności wyrażania poglądów. Rekomendacje wymagane przez ustawę o IPN dają gwarancje bardziej profesjonalnego charakteru badań naukowych i stwarzają ochronę dla prawa do prywatności osób, których akta dotyczą.

Sygn. akt K 5/08

KATARZYNA ŻACZKIEWICZ

Źródło: Gazeta Prawna (26 listopada 2008)