Skarga na bezczynność Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej

Helsińska Fundacja Praw Człowieka wniosła 9 października 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa IPN w sprawie udostępnienia informacji publicznej odnośnie trybu, w jakim pracownicy Instytutu składali zeznania w sprawie prof. Jana Miodka.

Obserwując postępowanie przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu w sprawie z powództwa Jana Miodka przeciwko Grzegorzowi Braunowi o ochronę dóbr osobistych Program „Prawa człowieka a rozliczenia z przeszłością" badał zjawisko tzw. dzikiej lustracji oraz funkcjonowanie instrumentów ochrony prawnej ofiar tego zjawiska.

W trakcie procesu ujawniło się jednak jeszcze jedno zjawisko, które zaniepokoiło Helsińską Fundację Praw Człowieka. W ramach postępowania dowodowego doszło do ujawniania informacji z zasobów archiwalnych IPN w drodze powoływania, na wniosek stron, w charakterze świadków pracowników Instytutu, którzy dodatkowo z własnej inicjatywy przedkładali sądowi poświadczone urzędowo odpisy dokumentów organów bezpieczeństwa państwa. Swym wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej Helsińska Fundacja Praw Człowieka chciała zbadać podstawy prawne takiego działania i skalę ujawnionego zjawiska. Fundacja nie odnalazła bowiem jakichkolwiek podstaw prawnych do ujawniania w taki sposób przez funkcjonariuszy publicznych informacji o zawartości archiwaliów IPN, uzyskanych w związku ze sprawowaniem tych funkcji.

Niezależnie od intencji osób ujawniających informacje o zawartości dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, w demokratycznym państwie prawnym można oczekiwać od organów państwa i funkcjonariuszy publicznych, że stosownie do zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji) będzie odbywało się to na podstawie i w granicach prawa. Logika wskazywałaby na to, że w dobrze pojętym interesie Instytutu leży wyjaśnienie wszelkich wątpliwości w tym zakresie w każdym z przypadków jednostkowych.

Dlatego też Helsińska Fundacja Praw Człowieka wystąpiła w listopadzie 2007 r. do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z wnioskiem o udostępnienie informacji:

1) czy Sąd Okręgowy we Wrocławiu, bądź któryś z uczestników postępowania lub ich pełnomocników zwrócił się do Instytutu w związku z toczącą się sprawą o przeprowadzenie kwerendy lub dostarczenie kopii jakichkolwiek dokumentów organów bezpieczeństwa państwa odnośnie osoby prof. Jana Miodka;

2) na jakich zasadach i podstawie prawnej Zastępca Dyrektora Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów badał akta znajdujące się w Instytucie Pamięci Narodowej w Warszawie i Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu oraz udzielił informacji odnośnie ich zawartości przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu oraz złożył uwierzytelnione kopie dwóch dokumentów;

3) czy został on zwolniony z obowiązku zachowania tajemnicy służbowej we wskazanym wyżej zakresie;

4) jak powszechną jest praktyka udzielania w wyżej wskazany sposób, w związku z powołaniem na świadka pracownika Instytutu Pamięci Narodowej, informacji odnośnie zawartości dokumentów znajdujących się w zasobie Instytutu.

Prezes Instytutu odmówił jednak udostępnienia informacji, gdyż - w jego ocenie - nie stanowi ona informacji publicznej. Skarga na bezczynność wnoszona jest po tak długim czasie od złożenia wniosku, ponieważ sprawa już raz była badana przez sąd administracyjny, który wskazał na konieczność wniesienia właśnie takiej skargi.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka dochodzi do refleksji, że pion udostępniania i archiwizacji dokumentów w wyjątkowo niezrozumiały, jednakże konsekwentny sposób opiera się próbom sprawowania nadzoru nad swoim działaniem ze strony organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Niestety następuje to również z naruszeniem prawa, czy to przy udostępnianiu informacji publicznej, czy wobec wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze organizacji społecznej w indywidualnych sprawach o udostępnienie wnioskodawcy dotyczących go dokumentów organów bezpieczeństwa państwa komunistycznego.