Pisemne uzasadnienie wyroku NSA z 28 października 2009 r.

Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka doręczono pisemne uzasadnienie wyroku NSA z dnia 28 października 2009 r., sygn. akt I OSK 615/09. Orzeczenie jest niezwykle istotne z punktu widzenia działalności Fundacji i Programu, odnosząc się do jakże istotnej w naszych codziennych działaniach kwestii dostępu do informacji publicznej. W tym przypadku Sąd szeroko odniósł się do kwestii ciążącym na Prezesie IPN obowiązku udostępnienia informacji o działalności pracowników Instytutu, sposobie udostępniania dokumentów przechowywanych w zasobie archiwalnym IPN oraz praktyce i celach korzystania z nich przez pracowników Instytutu.

W pisemnym uzasadnieniu Sąd stwierdził m.in., iż:

„W postępowaniu dotyczącym wniosku o udzielenie informacji publicznej przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się tylko w przypadkach wskazanych w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Nie oznacza to jednak, że adresat wniosku nie powinien kierować się w swoim działaniu ogólnymi zasadami obowiązującymi w państwie prawa, w którym tzw. «dobra administracja» sprzyja pełnej realizacji przysługujących obywatelom praw. Do takich ogólnych zasad należy zasada pogłębiania zaufania do organów Państwa i instytucji państwowych.

Helsińska Organizacja Praw Człowieka jest organizacją pozarządową, której celem działania jest m.in. propagowanie praw człowieka jako podstawy funkcjonowania państwa, społeczeństwa, wzmacnianie w społeczeństwie poszanowania dla godności i praw człowieka oraz działanie na rzecz ochrony praw człowieka. Instytut Pamięci Narodowej został powołany w celu realizacji zadań określonych wart. 1 ustawy z 19 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Instytut wykonuje zadania publiczne i jest finansowany z budżetu państwa.

Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżąca Fundacja jest podmiotem uprawnionym w rozumieniu przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej do żądania informacji publicznej (art. 2 ustawy) a Instytut podmiotem zobowiązanym do jej udzielenia (art. 4 ustawy). Pytaniem, na które należy udzielić prawidłowej odpowiedzi jest w tej sytuacji pytanie czy żądana informacja jest informacją publiczną. (…)”

„W omawianej sprawie organizacja pozarządowa zwróciła się do prezesa IPN z wnioskiem, który zmierzał w istocie do ustalenia jakie są zasady korzystania z zasobów archiwalnych IPN przez pracowników Instytutu i możliwości wykorzystywania uzyskanych z tych zasobów materiałów w procesach cywilnych przy ciążącym na nich obowiązku zachowania tajemnicy służbowej. (…)”

„Helsińska Fundacja Praw Człowieka, jak słusznie podnosi w skardze kasacyjnej, nie pytała Prezesa IPN o przedmiot indywidualnego sporu o ochronę dóbr osobistych, o zawartość dokumentów dotyczących powoda czy też o treść zeznań złożonych przez pracownika IPN-u. Pytanie zawarte w punkcie drugim wniosku dotyczyło zasad i podstaw prawnych, w oparciu o które pracownik organu państwowego poza zakresem własnych kompetencji mógł badać akta znajdujące się w zasobach tegoż organu. Jest zatem istotne dla opinii publicznej ustalenie na jakich zasadach pracownik Instytutu uzyskał dostęp do interesujących go dokumentów oraz, złożył ich uwierzytelnione kopie w postępowaniu przed sądem cywilnym. W państwie prawa i przy rodzaju dokumentów, którymi dysponuje IPN trudno byłoby bowiem zaakceptować sytuację, w której każdy z pracowników IPN ma nieograniczony dostęp do zasobu dokumentów Instytutu i może składać ich uwierzytelnione kopie w sytuacjach, w których uzna to za stosowne.

Podobnie ocenić należy pytanie zawarte w punkcie trzecim wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Zgodnie z art. 20 ww. ustawy o IPN pracownicy Instytutu, także po ustaniu stosunku pracy, są obowiązani zachować w tajemnicy wiadomości związane z działalnością Instytutu, powzięte w związku z zatrudnieniem w Instytucie Pamięci, z wyjątkiem uzyskanych w toku badań naukowych. Informacja czy pracownik Instytutu składając zeznania jako świadek został zwolniony z obowiązku zachowania tajemnicy, jeżeli był nią związany, jest jak najbardziej informacją publiczną. Pozwala bowiem na ocenę czy przepisy prawa są przestrzegane czy też ich interpretacja i stosowanie zależy od czynników pozamerytorycznych co jest niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa.

Dlatego stanowisko Sądu I instancji co do tego, iż żądana informacja nie jest informacją publiczną w żadnym wypadku nie zasługuje na akceptację. Informacje te dotyczą bowiem działania Instytutu, a działanie to było wielokrotnie przedmiotem publicznej debaty i budzi społeczne zainteresowanie. Trzeba również stwierdzić, że wbrew stanowisku Sądu I instancji to Prezes IPN jest zobowiązany do udzielenia odpowiedzi na objęte wnioskiem pytania. Pytania te dotyczą bowiem w istocie dostępu do dokumentów Instytutu i możliwości ich wykorzystania dla celów niezwiązanych z ustawowymi zadaniami Instytutu. A zgodnie z przepisami wspomnianej wcześniej ustawy to Prezes IPN ostatecznie decyduje o dostępie do dokumentów znajdujących się w zasobach Instytutu i to on kieruje jego pracami.”

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2009 r., sygn. akt I OSK 615/09 wraz z uzasadnieniem

NSA uwzględnił skargę kasacyjną HFPC w sprawie bezczynności Prezesa IPN

Rzeczpospolita: „Działania IPN muszą być transparentne”

Komentarz Pawła Osika do wyroku NSA z 28 października 2009 r., sygn. akt I OSK 615/09