Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka

Postanowieniem z dnia 10 października 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o odrzuceniu skargi Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka na działanie Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, jednocześnie przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.

W swoim działaniu Program „Prawa człowieka a rozliczenia z przeszłością" sięga między innymi do takich instrumentów prawnych, jak włączenie się do postępowania w indywidualnej sprawie, jako organizacja społeczna. Każda z regulacji proceduralnych przewiduje możliwość interwencji w konkretnej sprawie nie tylko Rzecznika Praw Obywatelskich, ale również organizacji pozarządowej - czy to organizacji społecznej czy przedstawiciela społecznego.

Sprawa rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowi kolejny odprysk pierwszej z prób włączenia się do postępowania prowadzonego przez Dyrektora Oddziału IPN w Warszawie w sprawie udostępnienia zainteresowanemu dotyczących go dokumentów organów bezpieczeństwa państwa komunistycznego.

Wniosek Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze organizacji społecznej pociągnął za sobą tyle komplikacji i tak istotne wydłużenie postępowania w sprawie indywidualnej, jako skutek naruszania przez organ administracji przepisów proceduralnych, że Fundacja ostatecznie zrezygnowała z walki o dopuszczenie. Jednakże nie zrezygnowaliśmy z możliwości uświadomienie Instytutowi Pamięci Narodowej konieczności przestrzegania przepisów proceduralnych, co odbywało się już niezależnie od indywidualnej sprawy.

Tłem badanej przez NSA sprawy był wniosek Fundacji o dopuszczenie do udziału w charakterze organizacji społecznej w sprawie indywidualnej i brak reakcji na ten wniosek ze strony dyrektora warszawskiego IPN. Organ nie reagował nawet w sytuacji wyznaczenia mu przez Prezesa IPN, po rozpoznaniu zażalenia na bezczynność, dodatkowego terminu 7 dni na jego rozpatrzenie. Przedstawiciel Fundacji, zaniepokojony przedłużającą się bezczynnością Instytutu, udał się do siedziby oddziału warszawskiego z wnioskiem o udostępnienie mu akt wpadkowego postępowania o dopuszczenie do udziału w sprawie indywidualnej w charakterze organizacji społecznej. Akta nie zostały mu jednak udostępnione. Fundacja wezwała zatem Instytut do usunięcia naruszenia prawa poprzez udostępnienie akt, bądź wydanie postanowienia o odmowie ich udostępnienia - stosownie do regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego. W sytuacji nieuwzględnienia żądania, Fundacja zmuszona była wnieść skargę na działanie Dyrektora Oddziału IPN w Warszawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Sąd postanowieniem z dnia 5 czerwca 2008 r. odrzucił jednak skargę uznając, że nie jest kompetentny do badania działań podejmowanych przez dyrektora warszawskiego oddziału Instytutu. Od postanowienia tego Fundacja wniosła skargę kasacyjną zarzucając orzeczeniu naruszenie prawa poprzez nieusunięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszenia prawa dokonanego przez Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, polegającego na naruszeniu prawa strony do przeglądania akt sprawy wpadkowej o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczącym innej osoby.

Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie w pełni podzielił stanowisko Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Sąd podkreślił, że zakres działania sądów administracyjnych został ukształtowany szeroko, obejmując praktycznie całokształt działalności administracji publicznej. W ocenie sądu rozpoznawana sprawa również znajduje się w zakresie kognicji sądownictwa administracyjnego.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka kolejny raz pragnie wyrazić nadzieję, że niezależnie od celów, jakim przyświecają działania podejmowane przez Instytut Pamięci Narodowej, będą one zawsze realizowane z poszanowaniem prawa, zarówno materialnego, jak i proceduralnego - stosownie do art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Jednocześnie Fundacja pragnie wyrazić nadzieję, że Instytut Pamięci Narodowej nie będzie opierał się przed korzystaniem przez organizacje obywatelskie z instrumentów społecznej kontroli działania organów państwa ze strony społeczeństwa obywatelskiego i odbierał takich działań jako niepożądane, a być może nawet wrogie.

 Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1081/08 254.52 Kb