Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka

Wyrokiem z dnia 20 listopada 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, którą Fundacja wniosła od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o odrzuceniu skargi na działanie Prezesa IPN.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka, po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, w dniu 4 grudniu 2007 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niezgodne z prawem działanie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. W ocenie Fundacji publikacja w internetowym Biuletynie Informacji Publicznej informacji o zawartości dokumentów dotyczących osób sprawujących niektóre funkcje publiczne powinna odbywać się poprzez publikację kopii dokumentów, a nie poprzez opis ich stanu zachowania i zawartości. W ten właśnie sposób winno być realizowane, gwarantowane przez art. 22 i art. 23 ustawy lustracyjnej, przysługujące każdemu prawo dostępu poprzez Biuletyn Informacji Publicznej do informacji o osobach sprawujących niektóre funkcja publiczne, zawartych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, znajdujących się w Instytucie Pamięci Narodowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 28 lutego 2008 r. odrzucił skargę Fundacji, uznając, że nie jest on właściwy do jej rozpoznania. W ocenie sądu działanie Prezesa IPN nie przyjęło ani formy decyzji administracyjnej, ani postanowienia, nie stanowiło również innego aktu bądź czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień wynikających z przepisów prawa. Działanie to bowiem miały ogólny i niewładczy charakter.

Nie zgadzając się z taką oceną Fundacja wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej podniesiono między innymi zarzut naruszenia prawa do sądu, na które składa się w szczególności prawo do rozpoznania sprawy przez właściwy sąd, to jest sąd administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, iż działania podejmowane przez Prezesa IPN, związane z publikacją informacji na temat zawartości dokumentów organów bezpieczeństwa nie mogą zostać w szczególności uznane za inny akt bądź czynność z zakresu administracji publicznej, zatem nie podlegają kontroli sądów administracyjnych. Sąd sygnalizował jednak możliwość rozważenia czy właściwą drogą do badania praktyki przyjętej przez Prezesa IPN nie mogłaby stać się skarga na bezczynność, na wzór rozwiązań wypracowanych przez orzecznictwo na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej.