Kolejna zażalenie HFPC do NSA na postanowienie o odmowie dopuszczenia organizacji społecznej

W dniu 21 stycznia 2008 r. Helsińska Fundacja Praw Człowieka wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego kolejne już zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o odmowie dopuszczenia Fundacji do udziału w charakterze organizacji społecznej w postępowaniu ze skargi na decyzję Prezesa IPN o odmowie udostępnienia jednostce dotyczących jej dokumentów.

Sąd odmówił dopuszczenia do udziału w sprawie, stwierdzając, że negatywne przesłanki udostępnienia przez Instytut Pamięci Narodowej ubiegającej się o to osobie dotyczących jej dokumentów archiwalnych, są ściśle określone w ustawie o IPN. W ocenie Sądu brak jest zatem podstaw do uwzględnienia wniosku i dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym ponieważ jego przedmiot nie dotyczy zakresu statutowej działalności Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w postaci działań na rzecz ochrony praw człowieka.

Fundacja podtrzymała w zażaleniu argumenty zawarte we wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie, iż w jej okolicznościach można jednak mówić o naruszeniu praw człowieka. Skarżąca dążyła bowiem do realizacji gwarantowanego przez Konstytucję i akty prawa międzynarodowego prawa do poszanowania i ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony czci i dobrego imienia, a jednocześnie realizowała uprawnienia płynące z autonomii informacyjnej jednostki, której źródłem jest prawo do ochrony życia prywatnego.

Jednocześnie - aby uzmysłowić Sądowi, iż opinia Fundacji odnośnie stanowiącego nadużycie stosowania przez Instytut Pamięci Narodowej niekonstytucyjnych norm prawnych wbrew wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2007 r., sygn. akt K 2/07, nie jest jednostkowa i odosobniona - przywołany został m.in. pogląd prof. Piotra Winczorka wyrażony w artykule Lustracja: zła ustawa źle stosowana („Rzeczpospolita" z dnia 22 grudnia 2008 r.).

Jednocześnie Fundacja odwołała się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjętej w składzie 7 sędziów w dniu 12 grudnia 2005 r., sygn. akt II OPS 4/05, w której jednoznacznie stwierdzono, że Helsińska Fundacja Praw Człowieka jest organizacją społeczną, która może być dopuszczana do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Stosownie do postanowień ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne są związane tą uchwałą, aż do momentu podjęcia innej uchwały przez NSA.

Opisywana sprawa ujawnia pewną ciekawą prawidłowość. Jedynie bowiem Trybunał Konstytucyjny konsekwentnie dopuszcza Fundację do udziału w sprawach związanych z instrumentami lustracyjnymi i zasadami dostępu do akt IPN, nie mając przy tym żadnych wątpliwości odnośnie np. celów statutowych Fundacji. Dzieje się to w przeciwieństwie do organów Instytutu Pamięci Narodowej, a ostatnio również Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W przeciwieństwie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Europejski Trybunał Praw Człowieka powziął wątpliwości czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie doszło jednak do naruszenia praw człowieka komunikując Polsce skargę, ściśle związaną z kwestią dostępu do akt IPN, wniesioną przez osobę, której jest stroną postępowania przed WSA, już po upływie 3 miesięcy od jej wniesienia. Jest to jedna ze starszych spraw Programu „Prawa człowieka a rozliczenia z przeszłością".