IPN udostępnił Fundacji informację publiczną realizując wniosek z 2007 r.

W piśmie z dnia 27 września 2010 r. dr Franciszek Gryciuk, p.o. Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, udostępnił Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka informację publiczną, związaną z procesem w sprawie z powództwa prof. Jana Miodka, realizując tym samym nasz wniosek z dnia 23 listopada 2007 r.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka wystąpiła do Prezesa IPN z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w związku z postępowaniem przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu w sprawie z powództwa Jana Miodka przeciwko Grzegorzowi Braunowi o ochronę dóbr osobistych. Proces cywilny obserwowany był przez przedstawicieli Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. W ramach postępowania dowodowego w charakterze świadka na wniosek pozwanego powołany został m.in. Zastępca Dyrektora Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej. Złożył on obszerne zeznania odnośnie do zawartości dokumentów dotyczących powoda, ponadto poinformował sąd, że kilka dni przygotowywał się do złożenia zeznań badając zawartość dokumentów znajdujących się w zasobie Instytutu w Warszawie oraz we Wrocławiu oraz z własnej inicjatywy złożył sądowi urzędowo poświadczone kopie dokumentów, którymi w jego ocenie sąd wcześniej nie dysponował.

Sytuacja taka wzbudziła szczególne zainteresowanie, a wręcz zaniepokojenie ze strony Fundacji, sygnalizowała bowiem szerszy problem trybu i zasad dostępu do akt IPN oraz sposobu udostępniania przez pracowników IPN informacji, które uzyskali w związku z wykonywanymi obowiązkami. Fundacja podjęła więc decyzję o podjęciu próby uzyskania informacji, na jakich zasadach i na jakiej podstawie pracownik IPN udostępnił sądowi informacje znajdujące się w zasobie Instytutu oraz jak sytuacja taka ma się do nałożonego na niego, na mocy art. 20 ustawy o IPN, obowiązku dochowania tajemnicy służbowej.

Informacja udostępniona została dopiero po tym, jak nakazał to Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 28 października 2009 r., sygn. akt I OSK 615/09, uwzględniając skargę kasacyjną Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II SAB/Wa 179/08, oddalający skargę Fundacji na bezczynność Prezesa IPN w udostępnieniu informacji publicznej. Wcześniej zarówno Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznały, że informacja, o którą zwróciła się Fundacja nie stanowi informacji publicznej, ponieważ jest informacją o sprawie indywidualnej. Jednak NSA wskazał, że informacje, o które zwróciła się Fundacja, dotyczą działania Instytutu Pamięci Narodowej, a działanie to było wielokrotnie przedmiotem publicznej debaty i budzi społeczne zainteresowanie. Pytania zadane przez Fundację dotyczą w istocie dostępu do dokumentów Instytutu i możliwości ich wykorzystania dla celów niezwiązanych z ustawowymi zadaniami Instytutu.

Odpowiadając na poszczególne pytania i odnosząc się do kolejnych zagadnień stanowiących przedmiot o udostępnienie informacji publicznej z listopada 2007 r., p.o. Prezesa IPN stwierdził:

1. Czy Sąd Okręgowy we Wrocławiu. bądź któryś z uczestników postępowania lub ich pełnomocników zwrócił się do Instytutu, w związku z toczącą się sprawą, o przeprowadzenie kwerendy lub dostarczenie kopii jakichkolwiek dokumentów organów bezpieczeństwa państwa odnośnie osoby prof. Jana Miodka?

Sąd Okręgowy we Wrocławiu nie zwrócił się do IPN z prośbą jak wyżej aż do dnia 12.11.2007 r. Wówczas to, w trakcie rozprawy wniesionej z powództwa Jana Miodka przeciwko Grzegorzowi Braunowi o ochronę dóbr osobistych (sygn. akt I C 420/07), Sąd widząc, iż Wojciech Sawicki, Zastępca Dyrektora Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, będąc wezwanym w charakterze świadka posiłkuje się podczas wzmiankowanej rozprawy uwierzytelnionymi kopiami dokumentów przyniesionymi ze sobą, poprosił świadka o przekazanie ich do akt sprawy, co też zostało uczynione zgodnie z żądaniem Sądu.

Sąd następnie pismem z dnia 21.11.2007 r. zwrócił Się do Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów (BUiAD) z prośbą o informację, czy IPN dysponuje aktualnymi danymi osobowymi byłych oficerów Służby Bezpieczeństwa: Jarosława Ginejki i Piotra Sterpińskiego, pracujących we Wrocławiu w latach 70-tych i 80-tych. W wyniku sprawdzeń dokonanych w Zbiorze Danych PESEL oraz z informacji uzyskanych z Referatu Ewidencji OBUiAD IPN we Wrocławiu ustalono dane osobowe funkcjonariuszy wskazanych we wniosku. W dniu 30.11.2007 r. pismem BU III 4-5542-149/07 przesłano Sądowi (pocztą oraz faksem) żądane informacje wraz z wykazem sygnatur akt osobowych - wchodzących w skład zasobu archiwalnego Oddziału IPN we Wrocławiu - obydwu funkcjonariuszy.

Kolejne pismo Sądu Okręgowego w przedmiotowej sprawie (sygn. akt I C 420/07) wpłynęło do BUiAD w dniu 09.05.2008 r. (datowane na 24.04.2008 r.), Sąd prosił w nim o przedstawienie aktualnego stanu prac Instytutu odnoszących się do osoby o pseudonimie "JAM" oraz Jana Miodka. Prezes IPN poinformował Sąd, że Instytut nie prowadzi w danym momencie żadnych prac na temat ww. (pismo znak SP-0260-23(5)/07 z dnia 20.05.2008 r.). W dniu 21.05.2008 r. do BUiAD wpłynęło kolejne pismo z Sądu Okręgowego we Wrocławiu (z dnia 10.05.2008 r.) z zapytaniem, czy w tzw. zbiorze zastrzeżonym znajdują się materiały dotyczące TW "JAM" lub Jana Miodka. W dniu 27.05.2008 r. (pismo BU III 4-5542-134/08) powiadomiono Sąd, że dostęp do zbioru zastrzeżonego określają przepisy art. 39 i art. 39a ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 18.12.1998 r. (Dz.U. z 2007 r., Nr 63, poz. 424 z późn. zm.) oraz że obecny stan prawny uniemożliwia przeprowadzenie kwerendy we wskazanym zbiorze i udzielenie odpowiedzi w przedmiotowej sprawie. W międzyczasie do BUiAD wpłynęło pismo (z dnia 27.05.2010 r.) ponaglające, na które odpowiedziano w dniu 11.06.2008 r. (BU III 4-5542-134(2)/08).

2. Na jakich zasadach i podstawie prawnej Pan Wojciech Sawicki badał akta znajdujące się w zasobie archiwalnym IPN i udzielił informacji odnośnie ich zawartości przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu oraz złożył uwierzytelnione kopie dwóch dokumentów?

Wojciech Sawicki, Zastępca Dyrektora pionu archiwalnego IPN, nadzorując pracę zarówno archiwum centralnego IPN, jak i archiwów jego terenowych Oddziałów i Delegatur, z racji pełnionej funkcji posiada naturalny dostęp do wszelkich dokumentów archiwalnych zgromadzonych w Instytucie i nie potrzebuje do zapoznania się z nimi żadnej specjalnej zgody.

W tej konkretnej sytuacji, będąc wezwany przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu na rozprawę w dniu 12.11.2007 r. w charakterze świadka, a nie mogąc ustosunkować się zawczasu przed Sądem do swych wątpliwości odnośnie samego charakteru owego wezwania (świadek), w poczuciu odpowiedzialności zawodowej i z szacunku do Sądu, zdecydował się gruntownie zapoznać ze sprawą, z którą nie miał wcześniej żadnej styczności, tak aby mógł rzetelnie zeznawać przed Sądem w dniu 12.11.2007 r. W tym celu w dniu 9 listopada 2007 r. Wojciech Sawicki, w ramach podróży służbowej do Oddziału IPN we Wrocławiu, obok innych czynności służbowych, które tego dnia tam wykonywał, osobiście przeprowadził kwerendę dotyczącą prof. Jana Miodka, która ujawniła informacje i dokumenty dotyczące wyżej wymienionej osoby.

Wymaga szczególnego podkreślenia, że już na samym początku składania wyjaśnień w dniu 12.11.2007 r. Wojciech Sawicki stwierdził, że nie rozumie, dlaczego został powołany na świadka w sprawie Jana Miodka, oskarżonego publicznie przez Grzegorza Brauna o to, że w okresie PRL był tajnym współpracownikiem SB, gdyż nie miał nigdy osobiście nic wspólnego z tą sprawą. W związku z powyższym nie może de facto składać w sprawie o sygn. akt I C 420/2007 żadnych wyjaśnień właśnie jako świadek. Jest natomiast historykiem i archiwistą, wiceszefem pionu archiwalnego IPN i jako taki może wystąpić w tej sprawie ewentualnie jako ekspert. Sąd Okręgowy przychylił się do tej argumentacji, co zapoczątkowało składanie ponad dwugodzinnych wyjaśnień w sprawie przez Zastępcę Dyrektora BUiAD. Przekazanie poświadczonych kserokopii dokumentów z zasobu archiwum IPN we Wrocławiu nastąpiło w trybie opisanym wyżej, na żądanie Sądu.

3. Czy Pan Wojciech Sawicki zwolniony został z zachowania tajemnicy służbowej we wskazanym wyżej zakresie?

Wszystkie informacje, które przekazał w czasie składania wyjaśnień w dniu 12.11.2007 r. Zastępca Dyrektora BUiAD IPN Wojciech Sawicki (dotyczy to również poświadczonych kopii dokumentów z zasobu IPN, o które zwrócił się Sąd) - były jawne. W związku z powyższym nie zachodziła w tym wypadku konieczność zwalniania z obowiązku zachowania tajemnicy służbowej, w myśl przepisów ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych (DZ.U. z 2005 r. Nr 196, poz. 1631 z późn.zm.).

4. Jak powszechna jest praktyka udzielania informacji odnośnie zawartości dokumentów znajdujących się w zasobie Instytutu w związku z powołaniem na świadka pracownika IPN-KŚZpNP?

W sytuacji kiedy Sąd zwraca się o udzielenie informacji o dokumentach znajdujących się w zasobie IPN, pracownik Instytutu wezwany w charakterze świadka lub eksperta ma obowiązek udzielić Sądowi koniecznych wyjaśnień. Jednocześnie IPN wyjaśnia, że tego typu żądania Sądu mają charakter sporadyczny.

5. Czy Pan Grzegorz Braun składał kiedykolwiek wniosek o udostępnienie dokumentów znajdujących się w zasobie IPN celem przeprowadzenia badań naukowych bądź przygotowania materiału do publikacji?

Pan Grzegorz Braun składał do Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN pięć Wniosków o wyrażenie zgody na udostępnienie i wykorzystanie dokumentów w celu prowadzenia badań naukowych ... w latach 2005-2007. Cztery spośród tych wniosków zostały rozpatrzone pozytywnie, a w odniesieniu do jednego z nich postępowanie zostało umorzone w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11.05.2007 r., w którym Trybunał uznał przepisy dotyczące udostępniania dokumentów w celu prowadzenia badań naukowych oraz działalności dziennikarskiej za niezgodne z Konstytucją RP.

W latach 2005-2007 Pan Grzegorz Braun złożył też dwa wnioski "dziennikarskie", z których jeden został rozpatrzony pozytywnie a jeden negatywnie.

Pismo p.o. Prezesa IPN z dnia 27 września 2010 r. do Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka

NSA uwzględnił skargę kasacyjną HFPC w sprawie bezczynności Prezesa IPN

Komentarz Pawła Osika do wyroku NSA z 28 października 2009 r., sygn. akt I OSK 615/09